Archief van Claire Bataille en Paul ibens Design

Uit Architectuurarchief Vlaanderen
Ga naar: navigatie, zoeken

Inventaris

Identificatie

Titel Archief van Claire Bataille en Paul ibens Design
Referentienummer BE/653717/0101-BI
Andere titels
Andere nummers
Begindatum 1968
Einddatum 2012
Datering (tekst)
Beschrijvingsniveau Archief
Omvang en medium 127 m (190 archiefdozen met stalen, 390 archiefdozen, 2 fotodozen, 156 roldozen, boeken, tijdschriften) en 5 laden plannenkast

Context

Archiefvormers

  • Claire Bataille & Paul ibens Design
  • Claire Bataille
  • Paul Ibens

Beheergeschiedenis

Het archief is in het jaar 2014 als handgift door Claire Bataille en Paul Ibens overdragen aan het Architectuurarchief van de provincie Antwerpen.

Inhoud en structuur

Inhoudsbeschrijving

Deze inhoudsomschrijving overloopt de inhoud van de grote series in het archief:

Het kernarchief bestaat uit projectdossiers over interieur- en bouwprojecten, constructiesystemen, meubels en objecten. De dossiers documenteren het ontwerp en de uitvoering van een project. Daarnaast zijn de dossiers een bron over materiaalkeuze, gebruikte technieken, relaties met andere architecten, tuinarchitecten, aannemers en opdrachtgevers. Ze maken eveneens onderzoek naar de (interieur)architectuur, vormgeving en design, het beroep en vakgebied mogelijk.
De series en stukken m.b.t. de presentatie, promotie en documenteren van het werk zijn hierbij ook van belang. Bijvoorbeeld de deelname aan tentoonstellingen en beurzen zoals Interieur Kortrijk.

Opmerkelijke projecten zijn onder andere de woningen en appartementen in opdracht van de particulieren Vandendriessche, Corthout, Piessens, Brants-Voets enzovoort. Andere bekende voorbeelden zijn de winkels van Princess te Antwerpen, de winkel Verso te Antwerpen en de winkel Timmermans te Sint-Niklaas. Ook zijn er projecten met een bijzonder programma en type. De inrichting van een ‘stille ruimte’ in opdracht van de Universiteit Antwerpen is hier een voorbeeld van. Eén van de vroegste en bekendste opdrachten betreft het ontwerp van het klooster voor de Zusters der Heilige Familie te Antwerpen. De inrichting van de eigen woningen van Claire Bataille en Paul Ibens zijn met een projectdossier gedocumenteerd.

Het archief bevat ook ontwerpen van de meubels en objecten, details zoals deurgrepen, verlichtingsarmaturen, bestek, glazen enzoverder. Ook tuin- en bouwontwerpen zijn aanwezig.

Opmerkelijk is de serie stalenboeken en documentatie zoals catalogi en tijdschriften. De stalenboeken zijn niet alleen de inspiratiebronnen bij het ontwerpen, maar zijn ook gebruikt bij het presenteren van een idee bij de opdrachtgever. Verder zijn ze ook een bron van informatie voor het onderzoek naar materialen uit een bepaalde periode.

Het archief bevat ook enkele collages en maquettes.

Ordening

Oude orde

Het archief omvat het creatieve archief van het kantoor.

Het archief van Bataille en Ibens bestaat uit enkele grote series. Een eerste grote serie bestaat uit de projectdossiers. De dossiers zijn op basis van formele inhoudelijke kenmerken zoals de naam van de opdracht gekoppeld aan een jaartal, eerst chronologisch en dan alfabetisch geordend. Tijdens de verhuis werd de chronologische-alfabetische ordening van de serie door elkaar geschud. Deze ordening werd vervangen door een geografisch-alfabetische ordening op basis van plaatsnaam. Er bestaat echter wel de mogelijkheid om in de inventaris op basis van de naam van de opdrachtgever en het jaartal te zoeken.

Er is een afzonderlijke serie met tekeningen over de projecten waarbij een chronologische ordening gehanteerd is. Deze serie bood een snelle referentie naar de projecten en werd gebruikt als voorbereiding van de overname van het bedrijf en als basis voor een eventuele publicatie.
Naast de analoge projectdossiers, is er ook digitaal materiaal aanwezig. Deze digitale dossiers bevatten uitsluitend CAD-tekeningen. De digitale foto’s vormen een afzonderlijke serie. Er is getracht om zoveel mogelijk stukken over de projecten te koppelen aan de projecten. Hierbij dienen de bijlages bij de inventaris als belangrijk instrument. Bijvoorbeeld presentatietekeningen worden aan de projecten gekoppeld door middel van een projectenlijst in de bijlage.

Daarnaast is er een derde grote serie rollen met tekeningen. Deze rollen hadden de naam van de opdrachtgever en een jaartal als identificatie. Binnen deze serie is een onderscheid aangebracht meubel- en objectontwerpen enerzijds, en een serie interieur- en bouwprojecten, al dan niet gekoppeld aan een projectdossier, anderzijds. De tekeningen handelend over een gelokaliseerd project zijn op dezelfde manier als de projectdossiers beschreven en geordend. De andere tekeningen, hoofdzakelijk de meubel- en objectontwerpen, zijn per soort geordend en vervolgens op datum, rekening houdend met de originele onderverdelingen.
De meubel- en objectontwerpen zijn oorspronkelijk onderverdeeld in kleine series van ‘bedden’, ‘kasten’, ‘commodes en nachtkasten’, ‘bureaus en salontafels’, ‘tafels en consoles’ enzoverder. Deze gehelen zijn zoveel mogelijk behouden zodat niet-identificeerbare ontwerpen in hun context bewaard blijven. Binnen deze gehelen is een chronologische ordening aangebracht om opzoekingen te vergemakkelijken. Elke tekening heeft een nummer gekregen en volgen elkaar zo op zodat de oude gehelen bewaard blijven. Naast deze serie met tekeningen op rol zijn er ook series met uitgevlakte presentatietekeningen aanwezig.
Verder bevat het archief beeldmateriaal zoals een serie met foto’s van feesten en reizen, fotoalbums van de projecten, fotodossiers over de projecten enzoverder. Er zijn eveneens digitale foto’s aanwezig. Er zijn hieraan geen wijzigingen aangebracht zodat ook de niet-identificeerbare foto’s in hun context bewaard blijven.

Er zijn ook artikels en krantenknipsels in het archief te vinden. Dit materiaal zijn als archiefstukken behandeld en niet als documentatie. De archiefvormer heeft de artikels en krantenknipsels doelbewust verzameld omdat ze het eigen werk documenteren. De publicaties die louter als informatie- en inspiratiebron dienden, zijn wel als documentatie beschouwd.

Verder is er een omvangrijke serie stalenboeken aanwezig. Deze heeft geen interne ordening en heeft reeds selecties door de rechtsopvolger van het kantoor gekend. Er is geen directe band meer tussen deze stalenboeken en de projecten, hoewel die er hoogstwaarschijnlijk wel was. Ook de identificatiemogelijkheden van de stalenboeken zijn beperkt. Vaak ontbreken een titel, producent of jaartal. Het inventariseren van de stalenboeken behoorde in deze fase niet tot inventarisatie-opdracht. Er moet eerst een theoretisch onderzoek gebeuren naar de ordening, beschrijving en waardering van deze stalenboeken.

Tenslotte zijn er kleine series zoals ‘allerlei’, ‘tentoonstellingen’ en ‘oude documenten’. De series ‘allerlei’ en ‘oude documenten’ bevatten de administratie rond de meubelprojecten, wat hoofdzakelijk op de contracten met de fabrikanten en verkooppunten neerkomt. Hierin zijn ook de portfolio’s van Bataille en Ibens ondergebracht. Deze stukken zijn afgezonderd en onder ‘Presentatie en Promotie’ hersteld. Deze kleine series behoren tot het archief van de BVBA. Vermits het om een kleine hoeveelheid archiefmateriaal gaat zijn ze voorlopig opgenomen in het archief van de NV. Deze series zijn echter gemakkelijk af te zonderen en te herstellen wanneer de rest van het archief van de BVBA wordt overgedragen. Er zijn ook een aantal losse stukken zoals ingelijste prijzen, interviews en documentaires aanwezig.

Archiefschema

Het archiefschema is gebaseerd op het modelarchiefschema van het CVAa/VAi, op het schema van het APA en op de taken en handelingen van het bedrijf. Het model van het CVAa is aangevuld met het model van het APA en met de taken die gedocumenteerd zijn in het archief. Bijvoorbeeld de onderverdeling tussen binnenlands en buitenlandse projecten van het APA is behouden. Het onderdeel ‘varia’ is echter wel weggewerkt.

Wijzigingen aan de oude orde

De serie dossiers over de projecten zijn onder ‘Ontwerp en uitvoering’ ondergebracht. Dit gaat zowel op voor de dossiers over interieur- en bouwprojecten, als voor constructiesystemen, meubels, objecten en grafische vormgeving. De oorspronkelijke serie met tekeningen op rol is hier ook ondergebracht. De tekeningen zijn als deel van het dossier inzake een project behandeld en geordend. Eventueel herstel van de oorspronkelijke serie kan eenvoudig gebeuren omdat het onderscheid tussen de tekeningen op rol en de projectdossiers in fysieke vorm nog aanwezig is. Ze zijn enkel in de inventaris intellectueel samengebracht. Ook de digitale projectdossiers zijn in de inventaris opgenomen tussen de analoge projectdossiers. Er is dus geen intellectueel onderscheid gemaakt tussen het digitale en analoge archief. Digitale bestanden zijn aan de hand van een symbool aangeduid en in afzonderlijke lijst als bijlage opgelijst.

De chronologisch geordende serie tekeningen is geplaatst onder ‘Documenteren van het eigen werk’. Deze serie diende als referentie en als basis voor een eventuele nieuwe publicatie.

De dossiers en stukken die uitsluitend over de productie en verkoop van meubels en objecten handelen, zijn onder ‘Productie en verkoop’ ondergebracht.
Verder zijn de series presentatietekeningen en de series met foto’s over de projecten opgenomen onder ‘Presentatie en promotie’. Deze foto’s hebben als doel het project te presenteren en promoten aan een breed en gespecialiseerd publiek. Ze zijn ook professioneel gemaakt. Dit staat in contrast met de foto’s die bij de projectdossiers zitten en met de foto’s die onder het ‘Documenteren van het eigen werk’ zijn ondergebracht. De foto’s in de projectdossiers zijn bijna uitsluitend werffoto’s en hebben niet de presentatie of promotie van het project als doel. Ook de fotodossiertjes onder ‘Documenteren van het eigen werk’ zijn opgemaakt als referentie. Deze fotodossiers bevatten echter ook een heleboel professionele foto’s. Er wordt daarom onder ‘Presentatie en promotie’ ook verwezen naar deze serie.

Onder ‘Documenteren van het eigen werk’ zijn alle stukken ondergebracht die gebruikt zijn als referentie bij het werkproces. Deze stukken zijn bewust en actief door de archiefvormer bijeengebracht of opgemaakt en zijn gebruikt als basis bij de uitvoering van de taken en handelingen. Het gaat hier om de chronologisch geordende serie van tekeningen, de artikels die over een eigen project handelen, interviews en documentaires waarin het eigen werk wordt besproken en de fotodossiertjes over de eigen projecten. Er is dus een duidelijk verschil met documentatie die voornamelijk als inspiratiebron dient, terwijl de stukken onder ‘Documenteren van het eigen werk’ bij de uitoefeningen van de taken en handelingen is gebruikt.

Ingrepen in de interne structuur van de series en dossiers zijn zoveel mogelijk vermeden. De projectdossiers hebben een verschillende opbouw, maar dezelfde ordeningsprincipes komen steeds terug. Namelijk de verschillende fases in het bouwproces, het onderscheid tussen het aanleggen van nutsvoorzieningen en het plaatsen van meubels, het onderscheid tussen tekstdocumenten en tekeningen enzoverder liggen aan de basis van de ordening binnen een projectdossier. Elke medewerker had een andere manier van werken en werkte aldus met een ander ordeningsprincipe. Het opleggen van één dominante ordening binnen één dossier zou het dossier enerzijds ontwrichten en is anderzijds zeer arbeidsintensief.

Er is ook voorzichtig omgegaan met het herstellen van afgedwaalde stukken. Eenzelfde opdrachtgever kan rond een bepaalde periode meer dan één project op zijn naam hebben gehad. Daarom zijn stukken die bij project X horen soms ook bij project Y beland. Wanneer dit een duidelijk ander geheel was, zoals een aparte omslag, is het bij het projectdossier in kwestie gestoken. Dit is helaas maar enkele keren gebeurd omdat het gros van de afgedwaalde stukken verweven zijn met het ‘andere’ projectdossier. Er kan bij deze stukken geredeneerd worden dat ze als referentie bij het ‘andere’ project zijn gebruikt. Dit is bijvoorbeeld het geval bij de projectdossiers van de winkels Princess NV.
In de series tekeningen over het ontwerp en de uitvoering van meubels en objecten is echter wel een chronologische ordening aangebracht. Binnen de oude series was geen ordening aanwezig en de ontwerpen zaten per serie willekeurig door elkaar. Er zijn bovendien binnen deze series een aantal tekeningen zonder (metadata)gegevens zoals een datum of naam en zijn daarom niet-identificeerbaar. Door de oude series (zie supra) te behouden, blijven deze stukken in hun oorspronkelijke context of geheel bewaard.

De oorspronkelijke ordening van de meubel- en objecttekeningen was gebaseerd op de locatie of functie van het meubelstuk of object. Deze logica is overgenomen in de inventaris, wat bij de ordening voorrang heeft gekregen op de data. Het geheel ‘deurgrepen en lavabo’s’ is om praktische redenen wel uit elkaar getrokken in een serie deurgrepen en een serie wastafels. Hierbinnen is hetzelfde chronologische ordeningsprincipe zoals bij de andere series toegepast.

Selectie

Er zijn eerdere selecties geweest. De archiefvormers hebben materiaal geselecteerd voor verder gebruik en referentie. Ook de dossiers jonger dan tien jaar en delen uit het stalenarchief zijn niet overgedragen. Dit is gedeeltelijk gedocumenteerd in een lijst.

Aanvullingen

Het kernarchief is overgedragen in 2014. Halverwege de maand april 2014 zijn de series met beeldmateriaal en de chronologische overzichtsreeksen van de projecten binnengebracht.
Deze zijn reeds opgenomen in de inventaris. Begin juli is eveneens een meubelstuk overgedragen aan het APA. Dit is niet in de inventaris opgenomen. Het archief zal in de toekomst nog meer aanvullingen kennen.

Voorwaarden raadpleging en gebruik

Voorwaarden raadpleging

Het archief is vrij te raadplegen.
Archief raadpleegbaar vanaf 2014-05-01

Voorwaarden reproductie en gebruik

Voor de reproductie en het gebruik van archiefstukken gelden de voorwaarden en tarieven van het Architectuurarchief. Zie hiervoor het leeszaalreglement.

Voorwaarden fysieke toegankelijkheid

Het archief is toegankelijk.

Toegangen

Er is een inventaris. De archiefvormer heeft ook een overdrachtslijst aangeleverd.

De inventaris bestaat uit verschillende delen:

Aanwijzingen voor de gebruiker

Er moet bij het maken van reproducties rekening worden gehouden met het auteursrecht en de bescherming van de persoonlijke levenssfeer. Dit geldt niet alleen voor de ontwerptekeningen, maar ook voor de foto’s. Deze zijn genomen door professionele fotografen.

Het archief kan bij het APA worden aangevraagd. Een aanvraag kan gebeuren via mail, telefonisch contact en in de leeszaal. De inventaris zal in de leeszaal ter beschikking worden gesteld.

Het archief van Claire Bataille en Paul Ibens is geschikt voor allerlei onderzoek. Onderzoek naar de (interieur)architectuurgeschiedenis, stijlstromingen, technieken en materialen enzoverder is mogelijk. Het is ook relevant voor onderzoek naar de sociaal-economische geschiedenis: de relaties met klanten en aannemers, prijzen, de invloed van de conjunctuur op de ontwerppraktijk, de organisatiestructuur, enzovoort.
De projectdossiers zijn een rijke bron van informatie. Ze bevatten niet alleen een administratief dossier met briefwisseling, contracten enzoverder, maar ook tekeningen, schetsen, documentatie zoals catalogi en staaltjes van textiel en foto’s. De gebruiker kan meer informatie over de inhoud van een dossier vinden in de inventaris bij de korte inhoudsomschrijving van een projectdossier. Er zijn over de projecten ook stukken betreffende de ‘Promotie en presentatie’ aanwezig, zoals presentatietekeningen. Hierbij is het nuttig om beroep te doen op de bijlages die een overzicht van de gedocumenteerde projecten geven.
Bij het zoeken naar informatie over meubels en objecten kan de gebruiker beroep doen op de stukken die uitsluitend over deze handelen, maar ook op de projectdossiers. Er is bij elk dossier het voorkomen van een meubel- of objectontwerp aangegeven. Ook het voorkomen van tuinontwerpen is aangeduid.
De gebruiker kan bij het zoeken naar beeldmateriaal beroep doen op de afzonderlijke series ‘Presentatie en promotie’ en ‘Documenteren van het eigen werk’, maar ook in de projectdossiers zit beeldmateriaal. Dit is in de korte inhoudsomschrijving van het projectdossier aangeduid. Dit zijn meestal wel werffoto’s, terwijl de serie ‘Presentatie en promotie’ professionele foto’s bevatten.
De tijdschriften zijn opgenomen als archiefstuk in het archief en zijn daarom genummerd. Van de artikels in de tijdschriften is een lijst gemaakt. Hiervoor moet men de bijlages raadplegen. Het tweede exemplaar van de tijdschriften is in de bibliotheek opgenomen. Deze moeten echter nog worden opgenomen in het systeem van het APA en hebben daarom nog geen aanvraagnummer. De tijdschriften in het archief kunnen wel aan de hand van het inventarisnummer worden aangevraagd.

Bij het raadplegen van de inventaris moeten een aantal zaken in acht worden genomen:
Eén opdrachtgever kan meer dan één project op zijn naam hebben. Bij het raadplegen van één van deze projecten moet de gebruiker rekening houden met eventuele referentiestukken die tussen een ander projectdossier van dezelfde opdrachtgever kunnen zitten.
De gebruikte terminologie is gebaseerd op de Nederlandstalige versie van de Art & Architecture Thesaurus. Bijvoorbeeld ‘zetel’ is hierin niet opgenomen en ‘sofa’ wel. Bij het zoeken moet men hiermee rekening houden en creatief en flexibel zoeken op termen. Er is eveneens een beknopte terminologie toegevoegd als bijlage.
Hetzelfde geldt voor de persoons- en plaatsnamen. Er is maar één schrijfwijze opgenomen in de inventaris. De gebruiker moet daarom rekening houden met verschillen in de spelling.

Fysieke kenmerken

Dragers

  • Analoog: papier, calque, karton, maquette
  • Digitaal: CD-rom, diskette, harde schijf, magneetband

Technieken

Analoog: blauwdruk, collage, diazo-afdruk, elektrostatische kopie, potlood, kleurpotlood

Verwant materiaal

Materiaal in andere bewaarplaatsen

Een gedeelte van het archief wordt door WAVE Architecture bewaard.

Publicaties

-, Claire Bataille, Paul ibens: projecten en objecten 1968-2002, Gent, Ludion, 2003

Beschrijvingsbeheer

Archiefverwerking

  • Inventaris, 2014, Sara Truyts
  • Archiefbeschrijving (Qi), 2017, Sara Truyts

Regels en afspraken

Deze archiefbeschrijving is opgesteld volgens de archiefbeschrijvingsregels van Architectuurarchief Vlaanderen, versie 4.2. Andere afsprakenstelsels die zijn gebruikt:

  • Archiefwiki, http://archiefwiki.org/wiki/Hoofdpagina
  • Art & Architecture Thesaurus Nederlandstalig, http://browser.aat-ned.nl/
  • Coppens H., De ontsluiting van archieven. Richtlijnen en aanbevelingen voor de ordeningen beschrijving van archieven in het Rijksarchief, Brussel, 1997.
  • Daniels M. en Peyceré D. (red.), A guide to the archival care of architectural records, 19th-20th centuries, Parijs, ICA-SAR, 2000.
  • De Houwer V. e.a., Handleiding architectuurarchieven: inventarisatie, CVAa/VAi, Antwerpen, 2004.
  • Den Teuling A., Archiefterminologie voor Nederland en Vlaanderen, ’s-Gravenhage, 2003.

Archief consulteren

Wil je meer info over dit archief of wens je het archief te consulteren stuur dan een mail naar architectuurarchief@vai.be

Beeldmateriaal

Claire Bataille - Paul Ibens